پسته

به طور کلی انواع 1 به دو گروه گرد و دراز تقسیم بندی شده اند،ولی به طور سنتی در ایران حدود 90 گونه از پسته شناخته شده است،که تعدادی از آنها به صورت گسترده و تجاری و برخی به صورت پراکنده و محدود کشت می شوند.

درخت پسته اهلی (pistacia vera l) متعلق به تیره سماق (anacardiaceae) است.جنس pistacia دارای 11 گونه

است که همگی آنها از خود ،تربانتین یا سقز ترشح می کنند. گیاهان این تیره بصورت درخت یا درختچه هستند.

ریشه زایی درخت پسته به صورت محوری و عمودی است و تا عمق بیش از دو متر در داخل خاک فرو می رود. سیستم ریشه زایی عمقی درخت را قادر می سازد تا به اعماق خاک نفوذ کرده و از آب و مواد موجود در آن به خوبی تغذیه نماید. از این رو درختان پسته قابلیت سازش با دوره های طولانی خشکی را دارند.قدرت تولید ریشه فرعی در درخت پسته خیلی ضعیف است و هرگاه انتهای ریشه اصلی قطع شود، درخت خشک شده و از بین می رود.

روش متداول تکثیر پسته از طریق کاشت دانه و ایجاد نهال است و معمولا پس از چند سال با سربرداری و پیوند زدن به گونه پسته دلخواه می رسند.روش دیگر تکثیر پسته روش تکثیر بافت است که بسیار محدود است.

مهمترین ارقام پسته در ایران عبارت از:اکبری،کله قوچی،احمد آقایی،اوحدی،بادامی زرند،ممتاز،خنجری دامغان،شاه پسند،سفید پسته نوق و قزوینی.

پسته گیاهی دو پایه است و گلهای نر و ماده آن بطور مجزا بر روی درختان ظاهر می شوند.گل آذین آن خوشه مرکب و به صورت جانبی بر روی شاخه های یکساله ظاهر می شود.اختصاصی شدن و انگیزش گل ،در سال قبل از گلدهی و بر روی شاخه های ظهور یافته فصل جاری انجام می شود.جوانه های گل بزرگتر از جوانه های رویشی و نوک آنها دارای تحدب بیشتری است که این اختلاف در فصل زمستان قابل تشخیص می باشد.

گرده افشانی درختان پسته توسط باد انجام می شود. وجود بادهای ملایم جهت جابجایی گرده، مناسب و ضروری است.بادهای شدید،طوفانی،گرم و مرطوب اثر منفی در گرده افشانی دارند.بارندگی،افزایش رطوبت نسبی و سمپاشی در زمان گلدهی راندمان گرده افشانی را کاهش می دهد.

پس از شکوفایی گلهای ماده ،دوره پذیرش کلاله هر گل 2-3 روز و برای هر درخت حدود 5-10 روز می باشد.در این مرحله کلاله به رنگ سبز روشن می باشد و دی ازسطح آن دارای برجستگی ها و ماده چسپناکی می باشد که در جذب دانه گرده نقش مثبتی دارد.درصد گلهایی که به میوه تبدیل می شوند از سالی به سال دیگر فرق می کند و حدود 10 درصد می باشند.گلهای گرده افشانی نشده ظرف 3-4 هفته پس از مرحله شکوفایی کامل (تمام گل) ریزش می نمایند.عدم تولید محصول یکنواخت و مساوی در سالیان متوالی را سال آوری می گویند.در درختان پسته وجود محصول زیاد در یک سال باعث ریزش جوانه های گل می شود،بطوریکه هر ساله جوانه های گل فراوانی تشکیل شده ولی به دلیل وجود محصول سنگین و ایجاد رقابت در جذب مواد غذایی و قندی بین جوانه های گل و میوه های در حال نمو،درصد زیادی از جوانه های گل ریزش می نمایند.ریزش جوانه های گل باعث کاهش یا عدم تولید محصول شده و بدین طریق سال آوری ایجاد می گردد.

تولید میوه های فاقد مغز پسته که در اثر عدم انجام عمل گرده افشانی یا در اثر سقط جنین ایجاد می شوند را پوکی می نامند.تولید میوه های پوک یکی از خصوصیات گونه های مختلف پسته می باشد.میزان پوکی بر حسب نوع رقم،نوع پایه،نوع گرده،سال آوری و شرایط تغذیه ای متغیر می باشد.رشد میوه های پوک همانند میوه های مغزدار در مراحل 1و2 منحنی رشد میوه می باشد ولی در مرحله 3 هیچ گونه رشدی وجود ندارد در نتیجه میوه ها عملا به اندازه طبیعی می رسند.این میوه ها در هنگام رسیدن به رنگ سبز روشن باقی می مانند.

در برخی از شرایط قبل از رسیدن میوه ،زمانیکه پوست رویی محکم به پوست استخوانی چسپیده ،پوست رویی همراه با پوست استخوانی و در طول شکاف خندانی باز می شود.اینگونه پسته ها اصطلاحا زودخندان نامیده می شوند.شکاف ایجاد شده در پوست سبز رویی،محلی برای ورود اسپور قارچها و حشرات حامل اسپور قارچ می باشد.اسپور قارچهای وارد شده در شرایط مساعد رشد قرار گرفته و تولید زهرابه آفلاتوکسین را می نمایند.حتی در برخی از موارد اینگونه پسته ها،منشا آلودگی و عامل گسترش آن می باشند.با اعمال مدیریت صحیح داشت،می توان حداقل درصد زود خندانی را ایجاد نمود.